Praistorijski kamenolom u fokusu: izložba o Lojaniku u Narodnom muzeju Kraljevo
Izložba „Lojanik: Praistorijski kamenolom jaspisa i opala” donosi publici rezultate višegodišnjih arheoloških i interdisciplinarnih istraživanja jednog od najznačajnijih praistorijskih lokaliteta u Srbiji. Kroz bogat naučni i muzeološki kontekst, izložba osvetljava Lojanik kao jedinstveno nalazište koje povezuje paleobotaničko nasleđe i najranije oblike rudarstva.
Lojanik se nalazi na severnim padinama planine Stolovi, na desnoj obali Ibra, u blizini Mataruške Banje, a kao naučno-istraživački rezervat zaštićen je još 1963. godine. Posebnu vrednost lokalitetu daju fosilni ostaci silicifikovanog, okamenjenog drveta, čije su analize pokazale poreklo od petrifikovanih četinara iz roda jele (Abies).
Arheološka istraživanja sprovedena od 2016. do 2022. godine, u organizaciji Narodnog muzeja Kraljevo i Narodnog muzeja Srbije, potvrdila su da je Lojanik bio organizovan praistorijski rudarski prostor. Otkriveni su tragovi površinske eksploatacije u vidu plitkih jama i rovova, a najstariji nalazi datuju iz srednjeg paleolita, oko 228.000 godina pre nove ere. U tom periodu eksploatisani su jaspis, opal, breče i silicifikovano drvo.
Lokalitet je ponovo korišćen i tokom neolita, po dolasku prvih zemljoradničkih zajednica koje su formirale naselje u Crkvinama u Konarevu, na svega dva kilometra udaljenosti. Neolitsko stanovništvo zateklo je i koristilo već postojeće kamene sirovine i artefakte iz starijih perioda, čime Lojanik dobija kontinuitet upotrebe kroz različite epohe praistorije.
Autor izložbe je dr Vera Bogosavljević Petrović, muzejski savetnik Narodnog muzeja Srbije i rukovodilac istraživanja, dok će izložbu otvoriti dr Dušan Mihailović, redovni profesor Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu.
Izložba će biti otvorena u Galeriji Narodnog muzeja Kraljevo u petak, 13. februara 2026. godine, sa početkom u 18 časova.
